Van jeugddroom tot wereldster | Het geheim van Iris van Herpen Afl 1

00:00:00:

00:00:00: Hij is gek op alles wat met cultuur te maken heeft

00:00:03: en neemt ons eens de zoveel tijd mee in zijn fascinatie.

00:00:05: Dames en heren,

00:00:06: hier is Splinterchabot.

00:00:08: Het was, denk ik, begin dit jaar dat ik naar de hall in Amsterdam toe moest.

00:00:12: Naar het tv-programma van Eva Yennec, waar ik was uitgenodigd om te praten over één van mijn lievelingsonderwerpen.

00:00:18: De mode.

00:00:19: Splinter, ik noem er

00:00:21: net allemaal dingen op

00:00:23: waar jij van houdt.

00:00:24: Cultuur in de breedste zin, waar ik het niet over had, is

00:00:26: mode.

00:00:26: Maar dat zien we eigenlijk

00:00:28: altijd

00:00:28: aan jou.

00:00:28: Ik hou het in de norm van.

00:00:29: Ik heb voor de vorige keer een rustig pak aangepakt.

00:00:30: Ik zie het, we zijn allebei net zwart.

00:00:32: Maar je hebt altijd

00:00:32: iets anders aan dan andere dan sowieso.

00:00:35: Je hebt iets

00:00:35: voor ons meegenomen wat

00:00:36: met mode te maken

00:00:37: heeft.

00:00:37: Zeker.

00:00:37: Ik heb eigenlijk bijna letterlijk het kunstmuseum uit de Haag meegenomen.

00:00:41: Want we hebben zo meteen een aantal jurken van Dior hier in de uitzending.

00:00:44: Wat echt heel erg bijzonder is.

00:00:46: En ja, ik hou van mode.

00:00:47: En ik vind die jor echt prachtig.

00:00:49: Maar het grappige was, na de uitzending kreeg ik een appje van een goede vriend.

00:00:53: Hij stuurde mij, als je het over bijzondere mode hebt, moet je je eens verdiepen in Iris van Herpen.

00:00:59: Dat is een totaal andere wereld.

00:01:01: En ik moet eerlijk zeggen, interessant, dacht ik.

00:01:05: En ja, ik had natuurlijk wel eens van Iris van Herpen gehoord.

00:01:08: Maar vooral als die neerlands ontwerper die de grote sterk leed.

00:01:11: Beyoncé, Scarlett Johanssen, Kate Moss, Katy Perry, Kate Blanchett, Natalie Portman, Lady Gaga, Rianna Coni en Maxima en GAZO maar door.

00:01:20: Maar echt verdiept had ik me niet.

00:01:24: En hoe meer ik daarna over herlas, hoe meer ik geïntegreerd raakte.

00:01:28: Ze beweegt zich op het grensvlak eigenlijk van mode en kunst.

00:01:32: Ze gebruikt drede printing.

00:01:33: Ze laat zich inspireren door beweging, magnetisme en natuurwette.

00:01:37: En ze maakt bijvoorbeeld een jurk die eruit ziet als of er van water is gemaakt.

00:01:42: En ik kreeg steeds meer vragen, want wie is deze ontwerpen eigenlijk?

00:01:46: Hoe heeft ze zo beroemd kunnen worden en wat maakt haar zo speciaal?

00:01:50: Kortom, ik wilde het geheim van Iris van Herpen achterhalen.

00:01:55: Want haar creaties doen iets met mensen.

00:01:57: Iets dat bijna niemand anders kan.

00:02:00: Mijn zoektocht zou mij dan ook gaan leiden langs atelier's, musea en natuurlijk catwalks.

00:02:07: En ik zal voor jou al een tipje van de sluier oplichten.

00:02:10: Want ik sprak met niemand minder dan Kari's van Houten die een jurk van Iris mocht dragen.

00:02:15: En wat haar overkwam.

00:02:16: Ja, dat was ook geen jurk voor mijn gevoel.

00:02:18: Dat was gewoon een sculptuur

00:02:19: waar ik

00:02:19: onderdeel van was, bijna.

00:02:22: Het ging niet zo zeer om mij.

00:02:23: Maar het ging ook niet alleen maar om de jurk.

00:02:25: Het was een soort... Ja, het gaf me een soort

00:02:29: heel kwetsbaar

00:02:29: harnas.

00:02:30: Dat klinkt een beetje gek misschien.

00:02:33: Maar het was een... Ja, ik heb het nog nooit zoiets aangehaald.

00:02:38: Al zelfs Carice van Houten, die talloze jurken van de grootste designers droeg, op even zoveel rollenlopers niet goed wist wat haar overkwam, wat zegt dat dan over Iris van Herpen?

00:02:49: Wat is het geheim achter haar werk?

00:02:58: Dit is het geheim van Iris van Herpen.

00:03:01: Mijn naam is Splinter en in deze podcast serie van Nationale Nederlanden, partner van kunst van Rotterdam, ga ik op zoek naar het geheim van de grootste modeontwerper van ons land.

00:03:29: En ja, dat appje van die goede vriend naar de uitzending van Eva, kwam natuurlijk niet zomaar uit de lucht vallen.

00:03:34: Vorig jaar, zo vertelde hij, was hij in Parijs geweest en had hij de tentoonstelling Sculpting Decenses over het werk van Iris van Herpen gezien.

00:03:43: En diezelfde tentoonstelling zou naar kunst van Rotterdam komen.

00:03:48: Hij zegt nou zelf een perfect moment dus voor mij om mezelf onder te dompelen in een wereld waarin iedereen betoverd raakt.

00:03:55: En met iedereen bedoel ik ook echt de hele wereld.

00:04:03: Eris van Erpen heeft ons een interview gehoord over de Arab Fashion

00:04:07: Week van Dubai.

00:04:11: Zo wereldbehoemd en toch zo dichtbij.

00:04:14: Want voor deze podcast-serie wil ik natuurlijk Iris van Herpen zelfs spreken.

00:04:19: En als ik navraag doe bij Kunsthaar Rotterdam, blijkt het atelier van Van Herpen hemelsbreed nog geen kilometer van mijn eigen huis te liggen.

00:04:27: Met de telefoon in de hand en goede moed in de schoenen, bell ik naar het atelier.

00:04:38: Atelier Iris van Herpen?

00:04:39: Ja hallo, goeiemiddag met Spindische Bot.

00:04:41: Ik ben bezig met een... podcast maken over Iris van Herpen.

00:04:44: Ik zou heel graag, als het mogelijk is, ook haar willen interviewen.

00:04:47: Dus ik wil eigenlijk vragen, is zo iets mogelijk en is dat te regelen?

00:04:51: Ze zit de volgende

00:04:58: twee

00:04:59: weken

00:05:00: in Singapore en daarna is ze druk

00:05:03: met... Een moment vinden met de grootste modeontwerper van Nederland is even puzzelen eerlijk gezegd.

00:05:09: Maar na flink wat gebladen in de agenda's lukt het gelukkig om een datum te vinden voor het interview.

00:05:20: De afspraak met Iris van Herpen is dus gemaakt.

00:05:22: Maar aangezien we nog ruim de tijd hebben voordat ik bij haar langs kan gaan... wil ik eerst wat meer in de mode geschiedenis duiken.

00:05:29: Want als ik het geheim van Iris van Herpen, haar grootsheid wil begrijpen, moet ik natuurlijk weten hoe mode zich ontwikkeld heeft.

00:05:36: En om daar meer over te weten te komen, heb ik afgesproken met Jozey Teunussen.

00:05:41: Zij is directeur van het Amphi, het Amsterdam Fashion Institute.

00:05:46: En zodra we in de podcaststudio zitten, neemt zij mij mee in de geschiedenis van de Oodkotuur.

00:05:52: Hoot culturen komt op in de negentiende eeuw, dus daarvoor waren het vooral de koninginnen aan het hoofd die met hun eigen hoofddames de modus verbreiden, maar in de negentiende eeuw komt de industrialisatie, de burgerij komt op en je krijgt winkelstraten.

00:06:10: en aan het eind van de negentiende eeuw komt voor het eerst ook in Parijs hoot cultuur op met ontwerpers met een bepaalde naam.

00:06:18: Dus dan voor het eerst gaan mensen inderdaad naar een couturier.

00:06:21: En die laten ze iets aanmeten opmaat gemaakt wat de naam draagt van word of een ander couturier.

00:06:27: En met het mode hard is Parijs die de mode veranderingen in gang zetten.

00:06:32: En dat

00:06:32: zijn dus de mooiste kleding van het mooiste.

00:06:34: Een mooiste

00:06:35: kleding van het mooiste, duurste van het duurste.

00:06:37: Als je het vergelijkt met nu is dat ongeveer een jaar geladen is wat je er aan kwijt bent aan één jurk.

00:06:43: Die word die Jozé net noemde is Charles-Frederik Werff.

00:06:46: Hij wordt gezien als de grondlegger de stichter van oud cultuur.

00:06:50: In het begin van de Twintigste Eeuw komen eerste vrouwelijke ontwerpers op.

00:06:54: Denk aan Coco Chanel.

00:06:56: En zonder Werff en Chanel geen iris van herpen.

00:07:00: Er komt dan zo langzamerhand er ook iets als een mode show komt er in Parijs.

00:07:04: Daar gaan de klanten naartoe maar ook meer en meer de kleren maken.

00:07:08: Dus mensen halen inspiratie daar vandaan.

00:07:10: En de confection wordt ook gemaakt.

00:07:12: En mode is in die tijd ook nog heel erg wordt opgevolgd.

00:07:16: Dus de jaren tien ziet er zo uit, de jaren twintig, de rok wordt langer, de rok wordt korter.

00:07:21: Dus het zijn bijna diktaten die van boven af naar beneden gaan.

00:07:24: En dan in de jaren zestig wordt de boel een beetje door elkaar geschut.

00:07:28: De jeugdcultuur komt op en dan in één keer merken dus koutouriers, bijvoorbeeld Yves Saint Laurent, ze zijn één van, hé, we moeten met de tijd mee en dan gaan zij prettepartee maken.

00:07:38: Dus maar ze gaan ook naar de straat kijken, waar komen jongeren mee?

00:07:41: Want die kleden, die vinden dingen zelf uit, die komen met een korte mini rock.

00:07:46: Londen wordt in een keer ook belangrijk daarin.

00:07:48: Dus minder een diktaat

00:07:49: eigenlijk.

00:07:50: Minder een diktaat.

00:07:51: Dus dan denk men een tijdje naar die cultuur gaat helemaal verdwijnen, want er is daar nog vraag naar.

00:07:55: Er zitten allemaal oude bejaarde cultuurjees.

00:07:58: En dan in de jaren tachtig zie je dat interessant genoeg dat Parijs een platform wordt voor jong talent, maar dat komt dan plotseling overal vandaan.

00:08:08: Vervolgens komt er dan een verschuiving van de oud cultuur naar Prette Portee, oftewel een betaalbare variant van oud cultuur.

00:08:16: met ontwerpers uit de hele wereld die naam maken.

00:08:19: Martin Maciela en Tris van Noten uit België komen de garçon uit Japan en Vivienne Westwood uit Engeland.

00:08:26: En in de jaren zestig, zeventig en tachtig komt ook in Nederland de cultuur op.

00:08:31: met mensen als Max Heimans, Frans Molaar en natuurlijk niet te vergeten Frank Govers.

00:08:36: De man die begin jaren negentig legendarisch zou worden met zijn bekende Kleuren inspireren mij enorm.

00:08:42: reclames van, ja wel, Hobijn.

00:08:44: Kleuren inspireren me enorm.

00:08:46: Prachtig.

00:08:49: Maar deze ontwerpers waren vooral in Nederland populair.

00:08:52: Van internationale faam was helaas amperspraken.

00:08:56: Pas in de jaren neigdig zette Victor en Rolf Nederland echt op de modekaart.

00:09:01: Dan schuiven we op naar de eentwinkste eeuw.

00:09:04: ...waar die oude cultuurenhuizen in een keer weer nieuw leven in wordt geblasen.

00:09:09: Toch

00:09:09: wel, doodverklaar, maar toch

00:09:10: niet.

00:09:11: Ja, met jong talent, wat overal vandaan wordt gehaald.

00:09:14: John Kraljano wordt weggehaald om een huis te luiden.

00:09:16: Dus allerlei ontwerpers worden bij hun eigen werk weggehaald... ...of doen een dieoorde bij naast een eigen merk.

00:09:25: En dan zie je dat die cultuur met heel veel experiment... ...weer nieuw leven worden ingeblavend.

00:09:31: Dat is veel experimenteler.

00:09:33: Het is... Grotesk, het zijn geweldige shows en vehicles om de tassen, de make-up en het merk te verkopen.

00:09:43: En de sterren aan te kleden.

00:09:44: Maar er hoeft niet noodzakelijk winst meegemaakt worden.

00:09:47: Dus het is, bestaat wel eeuwen in die zin.

00:09:50: Het doel was eerst anders, namelijk om specifieke mensen te kleden die in de winkel konden halen of bij het atelier konden halen.

00:09:57: Het is doodverklaap, maar het is levensgebleven.

00:10:00: Alleen wat het dode achter is.

00:10:03: is wel veranderd en wie het draagt en wie het krok.

00:10:05: En in die context komt ergens Iris van Herpen op.

00:10:10: Ja, dat is mooi hoe ze dat zegt, hoe Jose dat brengt.

00:10:12: Ze zegt, in die context komt Iris van Herpen op.

00:10:16: Maar eigenlijk is het niet echt opkomen, het is eerder binnenknallen.

00:10:20: Want vanaf het moment dat Iris afstudeert, halverwege de jaren twee duizend, weet ze de oodcultuurwereld die gedomineerd wordt door die grote modereuze te veroveren.

00:10:30: En in mijn zoektocht naar Het geheim en haar geheim ga ik van alles onderzoeken.

00:10:35: Maar Jose geeft me alvast een indicatie waarom Van Herpen zo anders is dan al die andere ontwerpers.

00:10:47: Technologie en nieuwe materialen gebruikten, nou dat staat heel ver af van Parijs en de grote mode merken die toch vooral over craft en traditie en vakmanschap hebben.

00:10:58: Die heeft niks met moderne technologie te maken.

00:11:01: Zij bracht dat in door met drie reprinting te gaan werken, door met ingenieurs te gaan werken aan nieuwe materialen te kijken naar beweging.

00:11:10: in haar manier van ontwerpen ook af te stappen van een klassiek patroon, maar gewoon te kijken naar natuur en hoe daar constructies geformd worden, boomstructuren en hoe je daar kracht uit kan halen, want als je drie D gaat printen dan moet je iets anders zoeken.

00:11:25: En dus haar hele benadering was compleet anders.

00:11:30: En over die drie-D-jurk die bejuweld is door onder andere Time Magazine, hoor je later nog veel meer.

00:11:36: En wil je de SGPism-dress af als bekijken?

00:11:38: Je vindt de beelden via de link in de shownotes.

00:11:41: Trouwens, alle creaties die ik in deze podcast erin bespreek, kun je daar allemaal vinden.

00:11:47: Door het gesprek met Jose heb ik nu in ieder geval zicht op de fundering waarop ergens van herpen bouwt.

00:11:52: Hoe we haar moeten zien in de geschiedenis van de oud cultuur.

00:11:56: Maar,

00:11:57: dat zegt Jose ook, als ik haar en haar kunstenaarschap... echt wil begrijpen moet ik eigenlijk ook voelen waar Iris zelf vandaan komt.

00:12:05: Ik denk dat zij heel autonoom is en al heel in totaal haar eigen weg gaat.

00:12:12: en het kan, ze zegt het wel eens, ze is opgegroeid in Waarmol aan de Waal.

00:12:17: Het is wel heel erg... Natuur geïnspireerd.

00:12:20: Natuur gefocust.

00:12:22: Het pakt hele andere dingen op.

00:12:23: Dus met heel veel dingen lijkt niet sociale leven, totaal de cultuur van uitgang.

00:12:30: Dat lijkt allemaal niet haar wereld.

00:12:32: Het is echt een, ja, moet ik het zeggen, vrij zuivere wereld.

00:12:41: Om die zuivere wereld, zoals Jozee Thunse het noemde, met eigen ogen te zien, rijk vanuit Amsterdam naar het zuiden.

00:12:48: Naar Waamel.

00:12:49: Gelegen tussen De Waal en Maas.

00:12:53: De plek waar Iris van Herpen opgroeide.

00:12:56: En via via ben ik in contact gekomen met een jeugdvriendin van haar.

00:13:00: Ze heet Helena van der Veen.

00:13:02: En ik hoop dat zij mij meer kan vertellen over de beginjaren van Iris.

00:13:07: Ik ben aan het aangekomen in Wamel.

00:13:10: Ik ben er nog nooit eerder geweest.

00:13:11: Het is eigenlijk een heel schattig, klein, gezellig dorpje.

00:13:15: Ik zie meteen over de gordijnjes op schijf schuiven.

00:13:17: Nu wij hier over de straten lopen.

00:13:19: Want mensen zijn toch een beetje nieuwsgierig, een vreemde auto in de stad.

00:13:22: En ik ga langs het geboortehuis Iris van Herpen, om achter haar geheim te komen.

00:13:28: Hier moet haar DNA.

00:13:30: Vandaan komen ook haar creativiteit.

00:13:32: En ik ga haar... Jeugdvriendin opmoeten, Helena Heetse.

00:13:37: Prachtige naam, Helena, moet ik eigenlijk zeggen.

00:13:40: En als ze op het wachten, het regent een beetje.

00:13:42: Maar toch voelt het hier zondig aan.

00:13:45: En ik zie haar jeugdvriendin voor mij.

00:13:46: Je bent Helena, neem ik aan.

00:13:48: Hallo.

00:13:49: Helena.

00:13:51: Helena woonde een dorpje verder.

00:13:53: En nog moeten Iris op de middelbare school in Tiel.

00:13:56: En elke ochtend fietsen ze langs de dijk.

00:13:59: En stonden de twee samen te wachten bij de pond... ...om de wouw over te steken naar school.

00:14:04: En Helena neemt hem mee terug naar hun middelbare schooltijd.

00:14:08: Naar een tijd waarin Iris en Helena gappig genoeg opvallende verschijningen waren.

00:14:12: Zoals je hier ziet, zo'n dorp, dat ze allemaal vrij, normaal en relaxed.

00:14:18: Het hoeft allemaal niet heel erg uitbundig, maar dat waren wij wel.

00:14:22: Best wel snel al dat Iris experimenteerde met kledingstijlen, velle broeken.

00:14:29: We gingen toen al veel naar Waterloopplein om daar onze kleding te kopen.

00:14:34: Wat nu trouwens ook weer in is.

00:14:37: Ja, echt van die nineties kinderen waren we.

00:14:40: Dus ook veel kettingen, veel bling-bling, van die chokers ook.

00:14:45: Heel veel verschillende kleuren in onze haren.

00:14:49: Ja, afweer van

00:14:50: de regenboog.

00:14:50: Ja, verven, dreds, glitterdraad doorheen gevlochten, kralen.

00:14:55: Nou ja, je kunt zo gek niet bedenken.

00:14:57: Maar dat hebben we allemaal gedaan.

00:14:59: En dat probeer ik dan even voor te zien dat jullie met glitterdrade en kleurrijk haar in hier natuurlijk wel het dorpje wat voor mij heel gezellig is, maar waar het ook heel rustig is.

00:15:11: Nou, dan zijn we opvallende verschijningen geweest, denk ik.

00:15:13: Ja, hier behoorlijk en ook in Dreumel, in het dorpje waar ik dus woonde.

00:15:20: Maar mensen wenden er wel snel aan.

00:15:22: En als je ver-tien, vijftien, zestien bent, dan ben je helemaal niet bezig met wat andere mensen van je vinden.

00:15:27: Tenminste, wij niet.

00:15:28: Het was meer wij tegen de rest van de wereld.

00:15:30: Dat

00:15:31: is eigenlijk heel opvallen.

00:15:32: Want heel veel pubers zijn natuurlijk altijd bezig met de mening van anderen.

00:15:34: En jullie hebben dus... ...toen al van wij tegen de rest van de wereld.

00:15:37: Wij trekken ons niks aan wat anderen ervan vinden... ...of wat zou moeten tussen aandachtstekers of wat men ervan zou kunnen vinden.

00:15:43: Ik denk omdat wij in social media los bestaan leiden... ...en vooral gewoon altijd buiten waren... ...of dus op onze kamers lekker aan het te bellen.

00:15:52: Ja, je krijgt die, die invloedt het niet zo binnen van buitenaf.

00:15:57: Samen met Helena wandel ik via de hoofdweg naar de dijk en de rivier... ...en probeer me voor te zellen... hoe het voor Iris moet zijn geweest om op deze plek op te groeien.

00:16:08: En ik kijk om me heen, ik kijk naar de stroming van de Waal.

00:16:11: Naar de bladeren aan de bomen die sierlijk bewegen door de wind.

00:16:15: En dan opeens komt gesprek op een andere belangrijke inspiratiebron voor Iris.

00:16:20: Namelijk haar oma, oma

00:16:22: Els.

00:16:23: Oma Els was iemand die Iris vaak bezocht.

00:16:28: En toen mijn jong waren ging ik regelmatig mee.

00:16:31: Ja, ze was gewoon supergasvrij en heel uitbundig in alles.

00:16:37: En...

00:16:38: Je had ook meteen naar doen met je armenwijd, ja.

00:16:40: Ja, dat was echt zo iemand, ja, bijna een soort performance altijd.

00:16:45: Als je binnenkomt, dan is het gewoon een show.

00:16:48: En ja, dat was echt een figuur.

00:16:50: Iemand met een soldervol, met kostuums, verkleedspullen.

00:16:56: Ik weet van haar dat Oma Els haar hierin heeft geholpen.

00:17:03: Je kunt gewoon combinaties maken en Dijns niet terug voor het uitproberen van dingen.

00:17:10: En niets is onmogelijk.

00:17:12: En ook gewoon lak hebben aan de omgeving.

00:17:17: Gewoon doen waar je zin in hebt, ook te sterven.

00:17:20: Stoffen, dingetjes, zoals een schijkundige dat doet.

00:17:23: Dus ik snap ook al waarom Iris daar altijd zo graag kwam.

00:17:26: De vrijheidshaven was eigenlijk.

00:17:28: Ja, en dat dat misschien ook wel heeft geholpen met... Ja, maar dan straks in mijn eigen toekomst of carrière ga ik dat ook doorzetten.

00:17:36: Dan ga ik gewoon doen wat ik wil.

00:17:39: En mensen gaan dat ook leren te waarderen.

00:17:41: Want Oma Els was heel geliefd.

00:17:43: De hele familie was gek op haar.

00:17:45: De trein voor Iris van Herp is ook een beetje Oma Els.

00:17:48: Ja, ik denk het wel.

00:17:49: En met Oma Els in het achterhoofd slaat Iris aan het experimenteren.

00:17:54: Zo maakt ze zelf haar eerste kledingstukken.

00:17:57: Iris was toen al heel erg creatief en al bezig met... Oh ja, wacht, als ik zelf een trui maak, dan verzin ik ook een capuchon, maar dan oversized.

00:18:09: En dan werd het een soort elve kleding, dat je zo helemaal verdween in je outfit.

00:18:17: Als Helena en Iris na de middelbare school een reis door Australië maken, delen ze samen een dagboek, zo vertelt Helena mij.

00:18:25: En dan opeens ziet ze hoe anders Iris naar de omgeving kijkt.

00:18:30: Terwijl Helena bezig is met wat ze om zich heen ziet, teken het Iris hoe het landschap voelt.

00:18:36: Geen bergen of bomen in detail, maar lijnen, bewegingen, alsof ze de energie van de omgeving probeert te vangen.

00:18:43: Het is een eerste glimp van hoe zij de wereld benadert.

00:18:47: Niet letterlijk, maar eerder abstract.

00:18:50: Niet met woorden, maar eigenlijk meer met vormen en een flow.

00:18:54: En misschien zit daar wel het begin van haar geheim.

00:18:58: Ja, we hadden een dagboek, één dagboek.

00:19:01: Dus we schreven allebei onze verhalen op, maar ook tekeningen, plaatjes, briefjes, bonnetjes die we verzamelden.

00:19:09: En ja, ik kon toen al zien dat zij dan iets tekende.

00:19:13: Dat was best wel waanzinnig.

00:19:17: Ja, ik sloeg toen al stel achterover van hoe mooi zij dus met die... met die lijnen bezig was met bepaalde vormen en het leek dus soms een beetje als of je van bovenaf naar een landschap keek.

00:19:34: en dan de vloeiende lijnen van bijvoorbeeld een rivier, een kronkel van een rivier of een bols of weilanden dingen die dus in elkaar overlopen.

00:19:42: en dan dat soort lijnen dus heel... Organisch en heel spils en best wel abstract.

00:19:49: Niet dat je dus een persoon zag staan of een huis of dat je er iets uit kon opmaken.

00:19:55: Maar dan dus de beweging die wordt vastgelegd.

00:19:58: Haar fascinatie voor beweging komt ook, zo vertelt Helena mij, Voort uit haar liefde voor dans.

00:20:04: Als kind was Iris een fanatieke ballet danseres, totdat ze de afslag naar Modenam.

00:20:10: Maar die Achtergrond lijkt haar gevoel voor vorm en elegantie sterk te hebben beïnvloed.

00:20:15: Veel van haar ontwerpen hebben iets sierlijks, iets vloeiends... ...als of ze zachtjes in beweging zijn, zelfs als ze stil hangen.

00:20:24: En dan is het natuurlijk... Wij zijn op zoek naar het geheim van Iris van Herpen.

00:20:29: Kijk, het mooie van de geheim is dat ik altijd een beetje geheim blijf.

00:20:31: Maar toch, wat is volgens jou het geheim van Iris van Herpen?

00:20:37: Ik denk dat zij... op een andere manier naar de wereld kijkt.

00:20:42: En dat zij met andere inzichten de dingen om haar heen ziet.

00:20:48: Vanuit een ander perspectief dus.

00:20:50: En dat alles wat zij meemaakt en ziet op een andere manier binnenkomt.

00:20:55: Als ik afscheid neem van Helena en terug naar mijn auto, valt het me weer op hoe gewoon dit dorp eigenlijk is.

00:21:01: Het is een klein geldersplaatsje waar, denk ik, iedereen elkaar kent.

00:21:06: En toch komt juist hier iemand vandaan die zich nu begeeft in die andere wereld, in de wereld van musea, modehuizen en wereldsterren.

00:21:14: Als ik in m'n auto zit en m'n wiel erbij pak en door haar collecties heen scroll, valt me iets op.

00:21:19: Opeens zie ik het.

00:21:21: Het water, de wind, de uiterwaarden met zijn ruige floren en fauna.

00:21:26: Het is een beetje alsof haar jeugd in dit landschap nog steeds door haar werk heen beweegt.

00:21:42: Net zoals ik Wamel verlaten, verliet ook Iris haar geboorte dorp om zich echt te gaan bekwamen als ontwerper.

00:21:48: En dat zou ze gaan doen aan de hoge school voor de kunsten, Arthès in Arnhem.

00:21:53: Tijdens haar studie zou Iris voor het eerst een kijkje gaan nemen in de wereld van oodkortuur... als ze stage gaat lopen bij de beroemde ontwerper... niemand minder dan Alexander McQueen.

00:22:04: En dat snel merkt ze daar dat ze behoefte heeft om haar eigen materialen en technieken te ontwikkelen.

00:22:09: En dus besluit ze om na McQueen... Ook staat je te gaan lopen bij de tekstielkunstenaar Klaudie Jongstra.

00:22:16: Wien.

00:22:16: ze werken, overal ter wereld hangen.

00:22:18: Van het Rijksmuseum in Amsterdam tot het Museum of Modern Art in New York.

00:22:23: Ze wil leren experimenteren met materialen en er wel op een manier die niets met mode te maken heeft.

00:22:29: Om meer over die gedrevenheid van Ierische leren, rijk dus door naar het noorden van Eerland waar ik een afspraak heb met Klaudie Jongstra.

00:22:38: Ik ben in Huns aangekomen, midden in Vriesland.

00:22:42: Tussen de Wijlanden, ik rij er nu, ik ben er bijna, een paar honderd meter afstand denk ik nog.

00:22:46: Het is hier rustig, prachtig weer, geen wolkje in de lucht te zien.

00:22:52: En ik kom met een soort groene owaazen aan.

00:22:54: Ik zie ook een soort van hutsjes en meerdere huizen bij elkaar.

00:22:59: En ik ga naar Klau, die Klau-Jongstra.

00:23:01: De kunstenaar is waar.

00:23:03: Hier is van Herpen ooit nog stage bij gelopen en ik loop nu... Kom ik aan met de auto op het erf.

00:23:11: Als ik het erf opkom lopen, zie ik Klaudie al staan.

00:23:14: En samen lopen we haar werkplaats binnen.

00:23:17: En na wat beleefdheden, komt het gesprek automatisch op Iris van Herpen.

00:23:21: Klaudie kan zich het moment dat ze Iris voor de eerste keer binnen zag lopen, nog goed voor de geest halen.

00:23:28: Meestal wordt er een motivatie brief gestuurd met het tv.

00:23:31: En nou, dat was heel vaak ben ik onder de indruk van inderdaad de motivatie.

00:23:38: In dit geval was hij best prima.

00:23:43: Maar de grote was de verrassing toen zij inderdaad binnenkwam.

00:23:47: En dat was in een hoodie.

00:23:49: En die heeft ze helemaal aangehaald.

00:23:53: Ik vond het zo fascinerend.

00:23:54: Iemand die zich dus letterlijk in een soort van shelter... terugtrekt en dat was echt spectaculair, dat had ik nog niet eerder gezien.

00:24:03: Echt meditatief aan het werk, dus afsluiten voor alles wat erom.

00:24:08: Om ons heen te gebeuren.

00:24:09: Ik zat toen in Amsterdam mid-incentrum.

00:24:12: Zij is tegen van de Bloemenmarkt.

00:24:13: Het was echt... Nou, meer centraal kan je niet zitten, maar altijd druk.

00:24:18: Dus geluiden van verkeer, verloeienis, sirenes, of mensen.

00:24:23: Het was een geweldige plek, een oudpakkenhuis, echt supermooi.

00:24:26: Maar alleen, het was gewoon... Er was veel ruis, denk ik, op de radar.

00:24:30: En Iris, die sloot zich af door kleding.

00:24:35: Dat is echt als een schild om haar heen niet bij invoet willen worden of door de buitenwillen.

00:24:42: Ik kon dat toen niet plaatsen, maar later ben ik vaak teruggedacht.

00:24:47: En ja, mezelf de vraag ook gesteld en de verwondering.

00:24:53: Ja, prachtig dat iemand dat dus gewoon doet.

00:24:56: om zich echt te kunnen concentreren.

00:24:58: En dat zag ik wel terug later in de studies.

00:25:00: Want als je terugtrekt voor concentratie en bijna als een... als een... als een cloosterling aan het werk gaat, want dat is eigenlijk hoe ik haar ervaren

00:25:11: heb.

00:25:11: Dus een concept, een hele maal doorwerken met een enorme focus.

00:25:16: Dus ik begrijp dat.

00:25:18: Bij Iris was het proces dus het belangrijkste, vertelt Klaudi, dat doorzetten, uithouden, volhouden, zoeken, het niet weten, toch weer iets anders proberen en maar doorgaan, constant op zoek naar hoe materiaal, hoe iets als vol werkt.

00:25:35: Ik zag bij haar daarin, ze heeft veel gesponden, met draad gewerkt, dus veel ontdekt.

00:25:41: daar de rijkwijter van.

00:25:42: Dus het knopen.

00:25:46: Ik sprak eerder over die achterneeuwse knooptechniek.

00:25:48: Daar heeft ze zich enorm bij bezig gehouden.

00:25:51: om dat op een sculpturale manier uit te drukken.

00:25:54: Je moet dat met dat materiaal bezig, je moet echt uren maken, je moet echt oefenen achter een spinnewheel zitten.

00:26:02: Dat leer je niet zomaar, dus je moet echt jezelf tijd geven voor dat proces.

00:26:08: En ja, zij kon heel erg in die procesen gaan.

00:26:11: Dus ik voelde behaal nooit dat ongeduld of dat het af moest.

00:26:15: Maar je voelt altijd iemand die tijd, die rijpingstijd, die heeft zij enorm genomen.

00:26:20: En dat zie je terug.

00:26:21: Je zit altijd terug in een werk.

00:26:23: Hoeveel aandacht en zorg ervoor is geweest of hoeveel aandacht ervoor mag zijn.

00:26:33: Dat maakte indruk op me, of dat heb ik onthouden.

00:26:35: Iets wat ze toen keerden bij jou in de tas weer.

00:26:39: Ja, veel meer toen in Friesland.

00:26:42: Ik had toen een solo in New York bij Murray Moss, Moss Gallery.

00:26:48: En toen hadden we, naast dat we kunstwerk gepresenteerd hadden we ook, want daar kregen we ook een speelveld, dat de Feyenoord mensen inderdaad ook die generositie bevonden ruimte.

00:26:58: Mochten we ook sculpturaal werken.

00:27:00: En toen heeft ze inderdaad met, we hadden een bepaalde knoogtechniek uit de achttiende eeuw.

00:27:05: En

00:27:06: die heeft ze toen toegepast, echt uitvergroot.

00:27:09: letterlijk met grote boomtakken.

00:27:11: Dus heeft de medeën ook die ruimte genomen.

00:27:13: Dus in die zin zie ik wel verlengingen van hoe ze verder is gaan ontwikkelen.

00:27:19: Ze kon dat aan.

00:27:22: Ze was een vrije denker.

00:27:23: Ze pakte elementen uit de natuur.

00:27:26: Mensen zouden kunnen beginnen met twee brei-pennen en dan begin je te ontwikkelen.

00:27:29: Maar zij namen gewoon twee grote boomstammen en buiten tegen het atelier aan begon zij te werken.

00:27:36: In de ruimte, drie-dimensionaal.

00:27:38: Hoe atypisch was dat?

00:27:38: Ik zie helemaal glimlach op je gezicht verschijnen.

00:27:41: Ik zie dat nog doen namelijk.

00:27:42: Ik zie dat nog voor me dat beeld.

00:27:44: Dat de rankheid van haar en die grote sculpturen bezig.

00:27:49: Zelfs iemand die gewoon bezig was.

00:27:51: Weinig woorden maar gewoon bezig.

00:27:53: En zijn er raakflakken in de manier van naar de tuur kijken tussen jouw blik en haar blik?

00:27:59: Ik zie vooral die ritme en die patronen.

00:28:01: En ja, dat is natuurlijk heel erg het reputatieven.

00:28:03: Dat is natuurlijk iets heel fijn aan die natuur.

00:28:06: Dat het altijd terugkomt.

00:28:09: Kalmte en rust geeft dat natuurlijk, dingen die door de eindeloosheid en het doorgaan.

00:28:14: En wat ik nu naar buiten kijk, waar kijk je naar?

00:28:18: Je kunt eindeloos fantaseren.

00:28:19: en de verwondering.

00:28:20: En is die tekstuur, je ziet kleur, je weet hoe het ruikt.

00:28:24: Ja, die zintuidelijkheid, dat zie ik ook in haar werk.

00:28:27: En die is die grote uitnodiging om je te verbinden met de verwondering van de natuur.

00:28:31: Het is één grote verwondering.

00:28:32: Bij haar ook, je begrijpt niet hoe het zit, je denkt alleen maar... Kijk ik nou naar haar en je wordt helemaal meegenomen heel even in een hele andere wereld.

00:28:42: Je hebt haar natuurlijk zien werken en zien bewegen en zien binnenkomen en ook natuurlijk verder zien wandelen.

00:28:48: Wat is volgens jou het geheim of een stukje van het geheim?

00:28:52: Ja, ik denk haar, hoe zeg je dat, haar klooserschap, haar monnikerschap.

00:28:59: Ja, dat... Dat vond ik heel erg metaforisch voor hoe ze binnenkwam, haar voorkomen, die hoedie.

00:29:06: En echt helemaal in die materie gaan zitten.

00:29:11: En daarmee doorgaan.

00:29:12: Echt

00:29:13: eindeloos.

00:29:14: Zoeken studeren.

00:29:16: Ja, studie.

00:29:17: Ben je ooit nog een keer zo iemand tegengekomen?

00:29:20: of is het?

00:29:21: Niet op die zo eigen manier.

00:29:23: Nee, nooit.

00:29:25: Nee.

00:29:26: Er is niets wat lijkt op haar werk, van een ander.

00:29:29: Er is niemand die ook maar in de buurt komt, dat je dus zo dat hebt kunnen ontwikkelen.

00:29:33: Dat is natuurlijk best... Ja, dat is heel knap.

00:29:36: Het is eigenlijk ongelooflijk dat iemand als Klaudi Jongstra, een kunstenaar met zoveel ervaring die talloze stagières voorbij heeft zien komen, zegt dat ze nog nooit iemand is tegengekomen zoals Iris.

00:29:49: Iemand die zo authentiek en vrijdenkend is.

00:29:53: En dat ze heb me aan het denken.

00:29:55: Want in het gesprek met Jose Teunissen vertelde de directeur van Amfi maar iets soort gelijks.

00:30:00: Ze benadrukten dat Iris echt een heldin is voor de talloze modus studenten.

00:30:06: Een heldin die aan alles ontsnapt.

00:30:09: Ik hoor het ook van mijn studenten terug, nu hier bij Amfi, maar daarvoor werkte ik in Londen.

00:30:14: Daar was Iris van Herpen ook een grote heldin, dus voor een jonge generatie.

00:30:18: Echt een heldin, zegt u ook?

00:30:19: Ja, echt een heldin, ja.

00:30:20: En wat maakt dan... Dat is bijna bijna een abiding, zeg maar.

00:30:24: Wat maakt haar een heldin, dan is dat dan...

00:30:26: Nou, omdat ze dus, ik denk ik, heel erg met de tijd geest van nu voor een hele andere benadering kiest.

00:30:32: Dus niet leund op wat de neigentie, neigentie, govendag, daarvoor die jor... Nou, ik vrijk maar gewoon van haar een heel nieuw perspectief moden neerzet.

00:30:41: Dat is een universum... Dat gaat niet over glemmer en luxe, het gaat niet over hotels, het gaat niet over een klassiek vrouwbeeld, maar het heeft iets veel abstractes.

00:30:51: Het is bijna zoiets.

00:30:52: Je kan het nu tegenwoordig wel goed vergelijken met een online universum van online kleding en van gaming.

00:31:00: Je kan het vergelijken met een maanlandschap, maar het heeft altijd iets abstracts.

00:31:05: Iets groters dan hier in de hoek te hebben.

00:31:06: Iets

00:31:06: groters dan hier.

00:31:07: Het is een soort nieuwe wereld die wordt gecreëerd en ook de soort vrouwbeelden, dingen die zijn opzoekt, zijn in die zin ook uniek.

00:31:14: Het is een soort vrouw die niet vast zit aan, heel jong en of heel oud, maar het is altijd een soort neutraliteit.

00:31:21: En die vrouw heeft iets, ja, hetzelfde als ere zelf heeft, iets veriks over zich.

00:31:26: En dat kennen we eigenlijk.

00:31:28: Nee, het

00:31:28: ontsnapt aan sexy zijn, het ontsnapt aan de girl next door zijn, het ontsnapt een beetje aan al dat soort archetypes.

00:31:37: Met haar experimenten, haar kennis over materialen, haar mondelijke inzet en haar creativiteit had Iris van Herpen alles in zich om na haar studie heel groot te worden.

00:31:49: Maar doorbreken, dat is echt een ander vak.

00:31:53: Want hoeveel bouillante geesten, baanbrekende kunstenaars en fantastische schrijvers... ...bleven tijdens hun leven onbekend?

00:32:01: Denk aan Johannes Vermeer of Vincent van Gogh of Frans Kafka.

00:32:05: Nu gevierd, maar toen?

00:32:07: Absoluut niet.

00:32:09: Maar Iris van Herpen bleef niet onbekend.

00:32:12: En hoe zij doorbrak, hoor je in de volgende aflevering.

00:32:15: Nou, dat was eigenlijk gewoon een instant hit.

00:32:19: Ik krijg er echt nog kippenvel van.

00:32:22: Zo

00:32:22: iets baanbreken,

00:32:24: daar kon je gewoon niet omheen.

00:32:26: Mijn naam is Splinter en je luistert naar Het Geheim van Iris van Herpen.

00:32:30: Een podcast van Nationale Nederlanden, partner van kunst van Rotterdam.